1


2


3


4


5


6


7


8


9

Vercingetorix

Helden behoeven geen overwinnaars te zijn om toch helden te kunnen zijn. Kijk maar naar Vercingetorix.
Dat was de man die in de jaren vijftig voor onze jaartelling even bekwaam als vergeefs Caesar dwarsboomde bij diens bezetting van Gallië.
Vercingetorix slaagde er in het Gallische verzet tegen Rome tijdelijk te bundelen in een geduchte coalitie.
Caesar bleek sterker, en vooral slimmer. Vandaar dat Vercingetorix zelfs levend gevangengenomen kon worden. Hij werd in een "triomftocht" aan de ketting door de straten van Rome gevoerd, er werd zelfs een zilveren munt uitgegeven met wat vermoedelijk zijn portret is met wapperende haren en een sik, maar in 46 v. Chr. werd hij op de gebruikelijke manier door wurging om het leven gebracht.

monument voor een verliezer

Er is echter niets op tegen om toch ook eens een monument op te richten voor een verliezer. Dát het gebeurde is te verklaren: de verliezers of hun nabestaanden kwamen in de positie te verkeren dat ze niet in alle opzichten verloren hadden. Ze bleven op een of andere manier voortbestaan, en alleen al het simpele feit van hun voortbestaan vormde een belangrijke voorwaarde voor het postvatten van de gedachte aan een nieuw begin, aan dóórgaan, aan vergelding, revanche, wraak. Bovendien kon men, aangezien men immers toch de nederlaag had overleefd, deze achteraf gaan uitleggen als iets wat eigenlijk helemaal geen nederlaag wás. Of als iets wat naderhand uitgelegd kon worden als een door de voorzienigheid welwillend opgelegde tijdelijke terugslag, die nu eenmaal noodzakelijk was om voor de nabestaanden van de verliezers betere voorwaarden te scheppen voor grote toekomstige roem.

Frankrijk tegenover Duitsland, Vercingetorix tegenover Arminius,

Napoleon III heeft er zwaar onder geleden, en dat niet alleen pas op het moment waarop hij na zijn nederlaag van 1870 smadelijk het veld moest ruimen. Men zou kunnen zeggen dat hij allang voor de Frans-Duitse Oorlog (1870-1871) in zekere zin een soort Vercingetorix was terwijl hij graag een soort Caesar wilde zijn. Dat laatste wordt vooral duidelijk uit de boeken die hij als verwoed amateurarcheoloog/historicus - met professionele hulp - heeft gepubliceerd, in het bijzonder zijn drie delen Histoire de Jules César (1865-1866). Maar hij was een Vercingetorix, en dat is het beste te zien voor wie in Alise-Sainte-Reine, het antieke Alesia, oog in oog komt te staan met het kolossale Vercingetorix-monument van Aimé Millet (door Napoleon III uit eigen zak betaald...), dat daar in 1865 even buiten het dorp op de top van de Mont Auxois is ingewijd.

Deze Vercingetorix in brons, in het bijzonder zijn gezicht, is namelijk niets meer of minder dan een portret van Napoleon III.
Dezelfde ervaring dringt zich op, maar dan minder nadrukkelijk, aan wie goed kijkt naar de tot ware grootte gereduceerde replica van deze Vercingetorix in het park van de Parijse voorstad Saint-Germain-en-Laye.
Millet, de maker van het monument van Alesia, heeft de keizer, nadat deze hem de opdracht had verleend, twee ontwerpen voorgelegd: in het ene ontwerp was voorzien in een Vercingetorix-in-actie, krijgshaftig zwaaiend met zijn zwaard, en in het andere ontwerp ging het om een Vercingetorix die in gedachten verzonken op zijn zwaard stond te leunen.

De keuze van Napoleon III viel op het tweede ontwerp, en zo staat Vercingetorix daar nu treurig te peinzen, "in zijn eentje, in die fatale nacht waarin hij bij zichzelf te rade ging nadat hij de slag, die over het lot van Gallië zou beslissen, had verloren" (aldus de historicus Henri Martin in 1866). Vijf jaar later was het de beurt van Napoleon in om in gepeins te verzinken, in de fatale nacht voordat hij zich persoonlijk door de Duitsers gevangen liet nemen.

1. munt met afb. van Vercingetorix
2. munt met naamverwijzing
3. Vercingétorix jette ses armes devant César, tableau de L.Royer (1888)
4. François Guizot (1787-1874), The History of France from the Earliest Times to the Year 1789, London :
    S.Low, Marston, Searle & Rivington, 1883.
5. Uit: Goscinny en Uderzo , Asterix de Galliër, 1966.
6. Vercingetorix-monument van Aimé Millet op de Mont Auxois, (foto:Nico Hemelaar, 2006)
7. Kaart Alise St Reine
8. Vercingetorix-monument van Aimé Millet in Saint-Germain-en-Laye (foto:Jan Zeven, 2006)
9. Idem