"Schrijven doe je volgens Deleuze altijd op de uiterste grens van weten en niet-weten, en het is ook alleen op die grens dat er een echte noodzaak bestaat voor het schrijven. Het schrijven dat balanceert op de grens van weten en niet-weten wordt een handeling van de verbeel­dingskracht: woorden ontsnappen aan opgelegde beteke­nissen en gaan een eigen leven leiden. Ze zijn niet langer representatief, maar affectief: ze werken 'op de zenuwen'. Zoals kunst direct inwerkt op het zenuwstelsel, zonder een omweg te maken via het intellect, zo moet volgens Deleuze ook de filosofie direct inwerken op het gemoed, zon­der een omweg te maken via het verstand. Wat de klank is voor een musicus of de kleur voor een schilder, dat is het concept voor een filosoof. Een filosoof is iemand die creëert in de orde van concepten".

"Het is de actualiteit die Deleuze interesseert, datgene wat gaande is, de filosofie als handeling van het denken. In zijn interviews komt hij hier voortdurend op terug: wat ons vergiftigd heeft, is de scheiding tussen theorie en praktijk. De filosofie, in plaats van een superieur vertoog te zijn, moet beschouwd worden als een creatief vertoog, noch meer, noch minder dan de andere disciplines. In zijn voorlaatste boek, Qu'est-ce que la philosophie?, zegt hij het nog eens kort maar krachtig: '... filosofie is de kunst van het vormen, bedenken en vervaardigen van concepten`. Met andere woorden, concepten zijn niet zomaar gegeven, maar moeten gecreëerd worden".

(fragmenten uit de inleiding van de Nederlandse vertaling (René Sanders) door Monique Scheepers).
 

"In tegenstelling tot een structuur die zich definieert door stelsels van punten en posities,  bestaat een rizoom slechts uit lijnen als dimensies".

"In tegenstelling tot de boom is het rizoom geen voorwerp van reproductie: noch een uitwendige reproductie als beeldboom, noch een inwendige reproductie als boomstructuur".

"In tegenstelling tot het grafische beeld, de tekening of foto, in tegenstelling tot kopieën is het rizoom vergelijkbaar met een kaart die nog vervaardigd en geconstrueerd moet worden, die altijd demonteerbaar, aansluitbaar, omkeerbaar en verwisselbaar blijft, met vele in- en uitgangen, met zijn vluchtlijnen. Je moet kopieën terugvoeren op kaarten en niet omgekeerd".

"Elke veelheid die door vlak onder het oppervlak gelegen stengels met andere kan worden verbonden, zodat een rizoom zich kan vormen en uitbreiden, noemen we een plateau. We schrijven dit boek als een rizoom. We hebben het uit plateaus samengesteld. . Elk plateau kan op een willekeurige plek gelezen worden en met willekeurig ieder ander plateau in verband worden gebracht".

"Het vele vraagt om een methode die effectief gemaakt kan worden;  Het is ons niet gelukt. Wij hebben slechts woorden gebruikt die op hun beurt voor ons als plateaus functioneerden".

"RIZOMATIEK = SCHIZOANALYSE = STRATOANALYSE = PRAGMATIEK = MICROPOLITIEK".

"In ieder geval pretenderen we niet op te treden uit naam van een wetenschap.
Wij kennen geen wetenschappelijkheid meer, ook geen ideologie, wij kennen alleen nog maar verbanden. Er bestaan enkel nog mechanische verbanden van verlangens als collectieve verbanden van uitingen".

"Er is geen driedeling meer tussen een reëel veld: de wereld, een representatief veld: het boek, en een subjectief veld: de auteur".

"RIZOMATIEK = NOMADOLOGIE".

Uit: Deleuze/ Guattari, Rhizôme/Rizoom, fragmenten. Parijs 1976 / Utrecht 1998
 

Geert Bekaert: Sinds Italo Calvino in 1972 Le citta invisibili, de onzichtbare steden, heeft gepubliceerd, kan men niet meer om die tekst heen als men te weten wil komen, in de woorden van Calvino, "hoe de stad (Tamara) werkelijk is onder de dichte mantel van tekens, wat zij bevat en wat zij verbergt". 

De onzichtbare stad draagt een naam. Daarover kan verteld worden, zij het met de nodige voorzichtigheid. Zij leeft in de herinnering, "maar als beelden van de herinnering eenmaal vast liggen in woorden, worden zij uitgewist". Ook in haar naam blijft de stad onzichtbaar, voor de bezoeker zowel als voor de bewoner.
    
Een andere reflectie dringt zich op, die van het intelligente oog dat in het zichtbare ook het verborgene ziet; dat niet herkent, maar proeft; dat niet naar volledigheid op zoek is, maar naar inzicht, ervaring, realiteit; dat in het toevallige het wezenlijke ontdekt; dat de stad laat spreken en luistert, zoals de grote Kublai Kan uit het verhaal van Italo Calvino aandachtig luistert "ook al is niet gezegd dat hij alles gelooft".

(Geert Bekaert in Archis 1992-2, over Italo Calvino, De onzichtbare steden. Bert bakker 1981.)
 

Marjoleine de Vos: "In een interview van Ger Groot met Hans-Georg Gadamer, haalt de laatste Aristoteles aan die gezegd heeft dat “ de geschiedschrijving minder op waarheid gericht is dan de poëzie. Want de geschiedschrijving zegt alleen hoe de dingen gebeurd zijn, terwijl poëzie zegt hoe ze altijd gebeuren kunnen."
Die waarheid, terwijl kunst verder erop los liegt dat het een aard heeft, maakt kunst, poëzie in dit geval, belangrijk. Poëzie kan niets veranderen, legt gewicht in geen enkele schaal, de meeste mensen kunnen gemakkelijk zonder - en toch is ze belangrijk en waar, op een manier waaraan maar weinig kan tippen.

Volgens Gadamer heeft dat te maken met de dichtheid, de concentratie van gedichten en schilderijen, die belangrijker is dan de waarheid van datgene waar ze naar verwijzen. Dat wil zeggen: het gaat niet vooral om wat er gezegd of getoond wordt maar het gaat om de manier waarop dat gebeurt. Door dat 'hoe', door de vorm, wordt een kunstwerk iets dat op zichzelf staat en op zichzelf waar is. "Zodat je zelfs bij de uiterste verwoesting - daarom heb ik de Guernica als voorbeeld gekozen - ziet dat het kunstwerk is zoals het moet zijn."
(Marjoleine de Vos, Schikgodinnen, Column in NRC, 26/04/'99)

"Zo maakt Samuel IJsseling de kunst, in ieder geval de literatuur, nog veel onontkoombaarder dan de goden haar meteen al vonden. Zij is nodig omdat we anders pas echt machteloos en hulpeloos zouden staan tegenover verleden, heden en toekomst. En door de zang en dans van de Muzen vergeten wij onze ellende en zorgen, door ons te verheugen in de schoonheid van de wereld- en in de eer en ellende van anderen over wie verteld wordt. Want wat verstrooit meer dan andermans narigheid, mits goed verteld.

Het zijn mooie en interessante essays die van IJsseling, door zijn royale filosofische belezenheid, maar ook door de mooie citaten uit de antieke literatuur. Zo schreef  Hesiodus, tijdgenoot van Homerus al: "De Muzen hebben mij geleerd een lied te zingen dat mijn beperkte vermogen overstijgt". Dat is een belangrijke waarheid: het grote kunstwerk 'weet' meer, omvat meer, is rijker en wijzer dan de maker.

Dat is misschien een van de redenen dat kunstwerken zo onwegdenkbaar zijn. Mensen ook, zolang ze er zijn. Maar wie eeuwen eerder leefde liet ons niet zijn persoonlijkheid na, maar zijn woorden, zijn muziek, zijn beelden of schilderijen, die ons dingen vertellen die ons troosten en ons helpen herinneren dat er een werkelijkheid is die wij niet kennen, nooit zullen kennen, die we zelfs nog gebrekkig meemaken als we er middenin staan, maar die we toch, op een geheimzinnige manier ervaren. Vooral in de kunst. Daarom doet grote kunst een stilte vermoeden die er was voordat die kunst er was, want ze vult altijd een leegte".
(Marjoleine de Vos, Eeuwige troost, Column in NRC, 15/03/'99

Deze fragmenten zijn ook te vinden in:
Marjoleine de Vos, Nu en Altijd,  uitgegeven bij Prometheus, NRC-Handelsblad,  
Amsterdam-Rotterdam 2000.
De betreffende hoofdstukken zijn: Kunst is een bril, en Waar zijn de muzen.